• We beginnen ons bezoek aan de Stelling op het punt waar we onze vorige trip: Langs de oevers van de Vecht zijn gestopt, namelijk bij fort aan de Klop. Dit torenfort is een oase van rust en bij de zomerdag een prima plek om op het terras aan de rondrit te beginnen. We voegen ons tussen het langsrazende verkeer en steken de Zuilense ring over om de drukte achter ons te laten. Onze volgende stop is fort de Gagel dit fort is ingrijpend gerestaureerd en aangepast om een bijzondere horecagelegenheid onder te brengen. Ook hier smaakt de koffie prima. Achter het fort ligt het Gagelbos. Langs de weg staat een groepsschuilplaats die door de verfdokter beschilderd is. Het lijkt net alsof er een gat in de schuilplaats is gemaakt en de soldaten op hun hoede zijn.

• We vervolgen onze weg langs de Gageldijk en duiken de polder in op weg naar fort op de Ruigenhoek. Voor het fort, dat meestal gesloten is, liggen een aantal loopgraven en als je een stukje terugloopt tref je een inundatiesluisje onder de weg aan.

• We vervolgen onze weg door de polder en duiken onder de Zuilense ring door en rijden richting fort Blauwkapel. We laten deze voor nu even rechts liggen omdat we opnieuw de polder induiken op weg naar fort Voordorp. Dit fort is nu een evenementenlocatie en helaas niet toegankelijk. In het weiland voor het fort bevinden zich een aantal groepsschuilplaatsen van het type P.

• We ronden het fort en keren terug naar fort Blauwkapel. Dit fort is het enige permanent bewoonde en toegankelijke fort van de stelling. Parkeer je auto langs de weg en wandel rustig het fortterrein op voor een korte verkenning. Tussen de huizen door is er veel fort te ontdekken.

• We gaan weer op weg en slingeren ons door de stad. Vanwege de verkeersregels die voor een stadsauto gelden moeten we fort de Bilt helaas links laten liggen en zetten we koers naar fort Hoofddijk. Dit fort ligt nu op het terrein van de universiteit Utrecht en huisvest de Botanische tuinen met de grootste rotstuin van Nederland. Met een geldige museumkaart kun je naar binnen, maar vanaf het terras van het tuincafé kijk je gratis uit op de bomvrije kazerne en de daarop gelegen rotstuin.

• De volgende halte is het fort bij Rhijnauwen. We parkeren op het parkeerterrein achter het theehuis Rhijnauwen en wandelen richting het grootste fort van de stelling. Helaas is het fort alleen toegankelijk tijdens rondleidingen. Deze kun je reserveren via  de website van Staatsbosbeheer en je kunt dan de planning van deze trip hierop afstemmen.

• De volgende stop is het fort bij Vechten. Hier vindt je het waterlinie museum, een plek waar je eigenlijk al een hele dag kunt doorbrengen. Het fort is meestal vrij toegankelijk, maar het kan gebeuren dat het fortterrein gesloten is vanwege een evenement of festival. In dat geval lopen we rond het fort naar het er pal naast gelegen castellum Fectio. In de Romeinse tijd lag hier een van de grotere forten van de Neder - Germaanse Limes. In de grond zijn de contouren van dit fort zichtbaar en je kunt er een replica van een Romeinse wachttoren bewonderen. Op de website van de historische kring is er een VR-filmpje te zien die je meeneemt op reis door het castellum.

• We reizen af naar het meest zuidelijke punt van de stelling. Dit is fort ’t Hemeltje. Op het fort hebben meerdere duurzame bedrijven zich in de gewelven van de bomvrije kazerne gevestigd en vind je op het parkeerterrein laadpalen in overvloed. Het buitenterrein en de remises zijn vrij toegankelijk en er is een speurtocht voor kinderen gemaakt. Als je op trektocht bent, dan kan je hier de route verlaten en afzakken naar het zuiden met de volgende routebeschrijving.

• We banen ons een weg door Utrecht richting het begin van onze trip. Maar daarbij kunnen we de vier lunetten niet zomaar overslaan. We parkeren in de buurt van Lunet IV en stijgen uit, want de lunetten zijn niet eenvoudig met de (stads)auto te bereiken. De spoorwegen gooien hier roet in het eten. Lunet IV is een zogenaamd zorgfort waar mensen met een afstand tot de markt een dagbesteding hebben. Zo vindt je op het terrein een lunchroom (de Smaak van Lunet), een fietsenwerkplaats en voor de kleintjes een kabouterpad dat zich over het fortterrein slingert. Als je de lust en de opgewektheid nog hebt dan kun je besluiten om langs de overige lunetten te wandelen.  

• Na een stevige wandeling langs de overige drie lunetten vangt het laatste deel van onze rondrit aan. We rijden dwars door de binnenstad terug naar het beginpunt fort aan de Klop.

De 1e fortenring bestaat uit negen fortificaties op redelijk korte afstand tot de stad Utrecht. Het artilleriegeschut was nog niet zo ontwikkeld en de dikke bakstenen muren boden in die tijd voldoende bescherming voor de manschappen en hun geschut.

Fort aan de Klop werd rond 1820 gebouwd om de Vechtdijk, de sluis naar de Klopvaart en de Klopdijk te beschermen. Later werden een ‘bomvrij wachthuis’, drie artillerieloodsen, een fortwachterswoning en een garageloods toegevoegd. Bijzonder zijn de schuilplaatsen uit 1940 waarop de oorspronkelijke gronddekking nog deels aanwezig is.

Fort aan de Klop ligt als een oase in de stad Utrecht en biedt tegenwoordig een brasserie met terras, een kleine camping en vergaderruimten.

Fort de Gagel werd tussen 1819 en 1821 aangelegd. Een bomvrij wachthuis (1850) en een bomvrije kazerne (1879) werden later toegevoegd. Buiten het forteiland staan nog de originele fortwachterswoning en een houten artillerieloods.

Fort de Gagel wordt ook wel de Poort tot het Noorderpark genoemd en is ingrijpend verbouwd tot een horecagelegenheid en infocentrum.

Fort Blauwkapel werd in de jaren 1818-1821 aangelegd rondom het bestaande dorpje Blauwkapel dat zijn naam dankt aan het 15e -eeuwse kerkje. Rond 1850 werd een reduit met bomvrij wachthuis toegevoegd. Dit was het laatste toevluchtsoord wanneer de rest van fort veroverd was. De strategische ligging van het fort nam toe met de aanleg van de spoorlijn Utrecht- Amersfoort.

Tegenwoordig wordt op het fort gewoond, gewerkt en gerecreëerd. In het reduit gebouw zit een scouting club.

Fort de Bilt verdedigde de oostelijke toegang van de stad vanuit De Bilt. Rond 1930 werd de Biltsestraat weg dwars door het fort getrokken. Daardoor werd het fort en de bomvrije kazerne in tweeën gedeeld. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden op het fort 140 mannen gefusilleerd. Een monument, een klokkenstoel, de dodenbunker en naamplaten herinneren aan deze gebeurtenis.

Tegenwoordig is het noordelijk deel van het fort toegankelijk en ontvangt de Stichting Vredes-educatie basisscholen in het Herinnerings-centrum voor de Toekomst. Het zuidelijk deel van het fort is in gebruik bij de Koninklijke Marechaussee en is niet toegankelijk.

Fort Vossegat werd tussen 1817 en 1819 gebouwd op de noordelijke oever van de Kromme Rijn. Het fort diende als afsluiting van de toegang tot de stad via deze waterweg, bestreek de weg Utrecht-Bunnik en verdedigde de vlakbij gelegen inundatiesluis. Het bomvrij wachthuis, de ‘brug met de twaalf gaten’ en de Tamboershut zijn als restanten van het vroegere Fort Vossegat onderdeel van de huidige Kromhoutkazerne.

De Kromhoutkazerne is niet geopend voor het publiek. Behalve tijdens bijzondere evenementen als de Open Monumentendag.

De (4) Lunnetten zijn vier forten die naast elkaar liggen en werden aangelegd op de Houtense Vlakte. Deze hoger gelegen zandrug kon niet onder water worden gezet. Later vormden zij ook de beveiliging van de toegang van de spoorwegen uit ‘s Hertogenbosch en Arnhem.

Lunet IV is tegenwoordig een ‘zorgfort’ en huisvest het lunchrestaurant ‘de Smaak van Lunet’ waar je wordt bediend door mensen met een beperking. Je kunt er verder lekkere producten kopen in de landwinkel en er is ruimte voor vergaderingen, exposities, tentoon-stellingen en kinderfeestjes.

Op Lunet I was tot 2019 het educatieve ‘Fort van de democratie’ gevestigd naast een buitenschoolse opvang.

Lunet II is in gebruik bij de Stichting Monumentenwacht Utrecht als kantoor, werkplaats en opslagruimte.

Op Lunet III zit ook een buitenschoolse opvang en een scoutinggroep.

Met de verbetering van het artilleriegeschut en de introductie van de brisantgranaat bleek al snel dat de huidige verdedigingsring rond Utrecht ontoereikend was. Er werd een 2e fortenring op grotere afstand van de stad aangelegd en werden de bomvrije gebouwen voorzien van een aardenbedekking. De 2e ring bestaat uit zes forten.

Fort Ruigenhoek werd rond 1870 gebouwd als bescherming van de toegang via de Ruigen-hoeksedijk. Een deel van de fortgracht is ’s zomers in gebruik als openlucht zwembad.

Het grote fort in beheer bij Staatsbosbeheer heeft een natuurfunctie met bescheiden recreatieve activiteiten. Het fort is meestal gesloten. Er zijn wel regelmatig rondleidingen, ook op aanvraag.

Fort Voordorp lag middenin de inundatie-gebieden en moest de sluizen en de spoorlijn naar Amersfoort beschermen.

Het fort is nu in gebruik als congres- en evenementen locatie.

Fort Hoofddijk is gebouwd in 1879 en moest de vijand beletten de stad te bereiken via de Hoofddijk. Ook ondersteunde dit fort met vuur de forten Voordorp en Rijnauwen. Het  kleinere vestingwerk bestond binnen de fortgracht uit een grond gedekte bomvrije kazerne en drie kanonremises. Buiten de fortgracht liggen nog een aantal groepsschuilplaatsen en de genieloods.

Op het fort zijn nu de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht gevestigd. In de voormalige genieloods zit  de entree, het tuincafé en de winkel. Op en rondom de kazerne en remises is de grootste rotstuin van Nederland aangelegd.

Fort bij Rijnauwen Is het grootste fort van de Waterlinie (1868-1871) en moest de ‘Houtense Vlakte’ helpen verdedigen. Rond 1877 werd het fort verbeterd door de bouw van een enorme bomvrije kazerne en diverse remises. Tijdens de mobilisatie van 1914-1918 werden loopgraven aangelegd met schuilplaatsen van gewapend beton. In de Tweede Wereldoorlog werd het fort gebruikt als munitieopslagplaats en als locatie voor fusillades. De klokkenstoel en het monument herinneren ons hieraan.

Het is tegenwoordig een natuurfort met bijzondere bewoners. Je vindt er vleermuizen, maar ook dassen, reeën en vossen. Het fort is beperkt toegankelijk voor publiek. Op woensdag, zaterdag en zondag geeft Staatsbosbeheer rondleidingen op het fort.

Fort bij Vechten werd gebouwd (1867-1870) ten zuidwesten van Bunnik, op de plaats van het vroegere Romeinse castellum Fectio. Het moest de ‘Houtense Vlakte’ afgrendelen en de spoorlijn Arnhem-Utrecht verdedigen. Het 17 hectare grote fort lijkt veel op Fort Rijnauwen met in de gracht gelegen bastions. In 1879-1881 werd het fort verbeterd met een grote bomvrije kazerne.

Op Fort Vechten is tegenwoordig het Waterliniemuseum gevestigd. Je kunt een virtuele parachutesprong over de Nieuwe Hollandse Waterlinie maken. Buiten ligt een 50 meter lange maquette van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Voor kinderen is het fort een speel-paradijs met spannende ontdekkingstochten. Verder is dit fort de ideale locatie voor feesten en bedrijfsbijeenkomsten.

Fort ’t Hemeltje is rond 1880 gebouwd en is vernoemd naar een voormalige boerderij/ herberg. Het fort beveiligde met zijn geschut een hoge grondstrook van de Houtense Vlakte en de spoorlijn vanuit ‘s Hertogenbosch. Het fort had een grond gedekte bomvrije kazerne, kanon-remises en een fortwachterswoning.

Tegenwoordig is Fort ’t Hemeltje een bedrijfs-verzamelkantoor met duurzaamheid als centraal thema. De bomvrije kazerne op het fort is niet toegankelijk voor publiek, maar het fortterrein en remises wel.

Bovenstaande teksten zijn geïnspireerd op de Wikipedia ®

Deze route is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid ontworpen met behulp van plan.tomtom.com. Met behulp van minikaart.nl is gecontroleerd of de route geschikt is voor een stadsauto (L6(e)-klasse voertuig). Omdat de situatie op de weg kan veranderen kunnen we geen garantie geven dat de beschikbare routeinformatie onder alle omstandigheden volledig of juist is. 

De gebruiker kan aan de routeinformatie op deze webstek geen rechten ontlenen. Blijf vooral zelf opletten en houd je aan de geldende verkeerregels en in voorkomende gevallen aan de aanwijzingen van verkeersregelaars.

De inhoud van deze webstek is uitsluitend bedoeld voor de gebruiker zelf. Het is niet toegestaan deze informatie over te dragen, te verveelvoudigen, te bewerken of te verspreiden, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de beheerder.