• We beginnen waar de vorige tocht ophield, bij fort ‘t Hemeltje. Het buitenterrein van dit fort en de remises zijn vrij toegankelijk en Staatsbosbeheer heeft voor de kinderen een spionnenroute opgezet. Op de website van de Hollandse Waterlinies (www.hollandsewaterlinies.nl) vind je meer informatie over deze spannende speurtocht.

• We verlaten het fortterrein en rijden richting het westen om langs het Amsterdam-Rijnkanaal het fort de Batterijen te ontdekken. Dit fort is nu een evenementenlocatie, dus je loopt de kans dat het terrein niet toegankelijk is vanwege een evenement, bruiloft of iets dergelijks. Parkeer de auto en kijk of het fort toegankelijk is. Vergeet ook niet om richting het kanaal te lopen. Als je eenmaal bij het kanaal bent aanbeland kijk dan eens naar het zuiden (=links). Midden in het kanaal ligt de plofsluis. Een grote bak met grind die bedoeld was om het kanaal te kunnen blokkeren om zo de omliggende landerijen onder water te zetten.

• We vervolgen onze weg langs het kanaal. Zodra we Houten achter ons hebben liggen steken we het kanaal over richting het Werk aan de Korte Uitweg, afgekort tot WKU. Het fort maakt onderdeel uit van de stelling Honswijk, is toegankelijk en beschikt over een theehuis dat door mensen met een achterstand tot de markt wordt gerund. Tijd voor een kopje koffie of thee met iets erbij dus.

• Na de bezichtiging van het fort rijden we door naar de volgende fortificatie binnen de stelling Honswijk namelijk het Werk aan de Waalse Wetering. Het fort dankt zijn naam aan het drie kilometer lange inundatiekanaal dat voor het fort langs loopt.

• Om bij het thema inunderen te blijven rijden we naar het nabij gelegen Inundatiegebied Blokhoven. Dit was vroeger een gebied dat onder water gezet kon worden. Tegenwoordig wordt het gebruikt bij zware regenval als waterberging voor Schalkwijk. Is er geen wateroverlast dan wordt het gebied in de zomermaanden tweemaal geïnundeerd voor educatieve doeleinden.

• We vervolgen onze weg richting de Lek naar de naamgever van de stelling: Fort Honswijk. We parkeren op het parkeerterrein naast het fort en wandelen het fortterrein op. Naast het torenfort met de contrescarpe is er veel te zien. Als het torenfort open is, is het zeker de moeite om even binnen te kijken. Het torenfort beschikt namelijk over een half open rondgang. De lichtinval is prachtig en varieert van minuut tot minuut. Het open deel wordt dan ook wel ‘het straatje van Vermeer’ genoemd.

• Om even de benen te strekken en aan onze spijsvertering te werken laten we de auto staan en wandelen we over de Gedekte Gemeenschapsweg naar het naastgelegen Lunet aan de Snel. Het lunet diende ter ondersteuning van fort Honswijk en ter bescherming van het achtergelegen inundatiekanaaltje. Over de Gedekte Gemeenschapsweg konden de soldaten zich veilig verplaatsen tussen de diverse fortificaties.

• We rijden verder naar het Werk aan de Groeneweg. Dit werk diende om een directe aanval uit het oosten te weerstaan. De stelling bestond uit een simpele aarden wal, loopgraven en grachten. Ter bescherming van de soldaten waren er gewapend betonnen schuilplaatsen en kazematten gebouwd. We ‘stijgen uit’* en verkennen te voet het terrein met haar loopgraven.

• We vervolgen onze tocht en rijden dwars door de polder, genietend van het afwisselende landschap, met een grote boog terug richting Utrecht. Via de Achterdijk belanden we bij Fort bij Vechten, alwaar het Waterliniemuseum is gevestigd en waarnaast in vroegere tijden het Romeins Castellum Fectio heeft gelegen. We ronden onze tocht af met de terugkeer naar ons vertrekpunt: fort ’t Hemeltje.

* Uitstijgen is een militaire term die betekent dat de manschappen hun (gepantserde) voertuig verlaten en te voet verder gaan. 

Fort ’t Hemeltje is rond 1880 gebouwd en is vernoemd naar een voormalige boerderij/ herberg. Het fort beveiligde met zijn geschut een hoge grondstrook van de Houtense Vlakte en de spoorlijn vanuit ‘s Hertogenbosch. Het fort had een grond gedekte bomvrije kazerne, kanon-remises en een fortwachterswoning.

Tegenwoordig is Fort ’t Hemeltje een bedrijfs-verzamelkantoor met duurzaamheid als centraal thema. De bomvrije kazerne op het fort is niet toegankelijk voor publiek, maar het fortterrein en remises wel.

Fort de Batterijen was een voorpost van Fort Jutphaas en is begin jaren 1870 gerealiseerd bij het uitbreken van de Frans-Duitse Oorlog. Nederland werd gemobiliseerd en rond de stad Utrecht werden enkele vooruitgeschoven forten gebouwd om zwakke plekken te versterken. Het verdedigingswerk is later uitgebreid, maar met de aanpassing van het Amsterdam-Rijnkanaal ter hoogte van de plofsluis is het zuidelijk deel verdwenen. De noordelijke batterij bestaande uit een aardwerk, mitrailleurkazemat, artillerieloods en een schotbalkkering is in ere hersteld.

De Plofsluis diende om bij oorlogsdreiging snel het Amsterdam-Rijnkanaal af te dammen. Het kanaal was een zwakke plek in de waterlinie, omdat dat het water bij inundatie via het kanaal zou kunnen wegstromen. Het is een bijzondere keersluis, die niet toegankelijk is voor autoverkeer en is wereldwijd de enige grootschalige keersluis die door ontploffing geactiveerd wordt. De sluis bestaat uit vijf betonnen compartimenten met een relatief zwakke bodem. In de compartimenten was plaats voor ongeveer 40.000 ton zand, grind of puin. Bij een dreigende oorlog kon de bodem worden opgeblazen, zodat de inhoud in het Amsterdam-Rijnkanaal terecht zou komen en het kanaal zou afsluiten. Zo zou worden voorkomen dat het inundatiewater wegstroomt. De sluis is nooit geactiveerd. Saillant detail is dat pas in 1937 met de bouw werd begonnen en dat de sluis nog niet klaar was toen de tweede wereld oorlog uitbrak. Pas in 1942 werd de sluis voltooid met hulp van de Duitse bezetters.

Werk aan de Korte Uitweg ligt een kilometer ten noorden van fort Honswijk en maakt deel uit van de Stelling van Honswijk. Het is een aarden verdedigingswerk voorzien van een gracht en opstelplaatsen voor kanonnen. In het midden van het fort werd een kleine, bomvrije kazerne gebouwd en in de frontwal kwam er een remise voor de opslag van kanonnen. Buiten het forteiland werd een fortwachterswoning gebouwd. Tussen het werk en Fort Honswijk ligt een Gedekte Gemeenschapsweg, zodat in oorlogstijd de troepen zich veilig konden verplaatsen tussen Fort Honswijk, het Lunet aan de Snel en het Werk aan de Korte Uitweg. Na de Tweede Wereldoorlog is het Werk gebruikt voor opslag van brugmateriaal (houten planken). Voor het kazernegebouw ligt nog rails en hiermee oefenden de militairen. Staatsbosbeheer is eigenaar en heeft het Werk in erfpacht gegeven aan een stichting die zorgt voor zo veel mogelijk herstel en behoud van het fort en openstelling voor het publiek. Op het Werk is er een theehuis, vergaderruimte en een natuurkampeerterrein. Bij het fort werken vrijwilligers en mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt die een ontwikkeltraject volgen.

Werk aan de Waalse Wetering ligt op een hoger gelegen deel in het landschap dat bij inundatie nauwelijks onder water zou komen te staan. Aan de voorzijde ligt de Waalse Wetering, waaraan het fort zijn naam dankt. Dit inundatiekanaal tussen Fort Honswijk en de Schalkwijkse Wetering is aangelegd om het gebied ten zuidoosten van Utrecht sneller onder water te kunnen zetten. Het fort diende ter verdediging van het niet te inunderen terrein vóór het Werk tot aan de Schalkwijkse Wetering inclusief de Achterdijk en de droge strook noordwaarts van de dijk. Het werk bestaat uit een aarden wal met een brede gracht. Op het terrein is een kazerne gebouwd met daar bovenop een remise voor het geschut. Rondom het fort was een doornenhaag aangelegd. Dit werkt als een natuurlijke prikkeldraadversperring. Buiten de gracht staat een fortwachterswoning.

 Inundatiegebied Blokhoven is een watergebied in de nabijheid van Fort Honswijk. Men kon een groot gebied onder water zetten om de vijand de doorgang te bemoeilijken. In de Tweede Wereldoorlog is de polder twee keer onder water gezet. De eerste keer tijdens de meidagen van 1940, toen de Duitsers in opmars waren richting het westen. Aan het eind van de oorlog zetten de Duitsers de boel onder water om de geallieerden de weg te belemmeren.

Tegenwoordig doet de polder dienst als water-bergingsgebied. Bij wateroverlast door hevige regenval kan nu in het gebied veel water worden opgevangen. Als er geen wateroverlast is, wordt het gebied in de zomer enkele malen geïnundeerd om het verschijnsel inundatie zichtbaar te maken. Om de recreatie in het gebied te bevorderen zijn er wandelpaden, bankjes, een 80 meter lang vlonderpad en kanosteigers aangelegd. In het water is een kunstwerk geplaatst: Het Geheim van Man en Paard, een metaforische voorstelling van de waterlinie. Een trekpontje maakt het verhaal compleet.

Fort Honswijk is een torenfort dat oorspronkelijk bestond uit drie verdiepingen met op het dak een open kanonopstelling (batterij). Het fort moest een oprukkende vijand over de Lek of over de dijk door het geïnundeerde gebied tegenhouden. Met de komst van de brisantgranaat en zwaardere kanonnen bleek het fort te kwetsbaar in de huidige vorm. De bovenste verdieping werd afgebroken en aan de oostzijde werd een contrecarpe galerij voorzien van een aarden deklaag gebouwd. Het fort is tijdens de Eerste Wereldoorlog gemobiliseerd geweest. In de periode voor de Tweede Wereldoorlog heeft het fort de twijfelachtige eer gehad om het eerste  concentratiekamp van Nederland te zijn. Dit was het gevolg van de afspraken die er met de Gestapo waren gemaakt om inlichtingen over communistische activiteiten van bepaalde personen uit te wisselen. Tijdens de mobilisatie waren er Nederlandse soldaten aanwezig, maar het fort werd zonder slag of stoot ingenomen door het Duitse leger. Na de oorlog hebben er NSB'ers gevangen gezeten. De gemeente Houten heeft het fort in 2016 gekocht voor 1 euro en de provincie Utrecht heeft een subsidie van ongeveer 800.000 euro ter beschikking gesteld. In 2018 is de restauratie van het poortgebouw afgerond. Een uniek gebouw voor Nederland. De kamers in het gebouw worden verhuurd als kantoorruimte.

Lunet aan de Snel ligt iets ten noordoosten van het fort Honswijk. Dit werk moest het Fort Honswijk ondersteunen en maakt dus deel uit van de stelling van Honswijk. Vanaf het lunet loopt een gedekte weg naar het Werk aan de Korte Uitweg. Het is een klein verdedigingswerk omringt door een gracht. Aan de achterzijde loopt een inundatie-kanaal dat speciaal gegraven was om de inundatie ten zuiden en zuidoosten van Utrecht sneller te laten verlopen. De belangrijkste taak was de verdediging van Fort Honswijk, het inundatiekanaal en het land ten noorden van de Lekdijk, want vanuit Fort Honswijk was dit terrein niet onder vuur te nemen. De kazerne op het lunet bestaat uit acht verblijven voor 90 soldaten en officieren. Er was een waslokaal, een keuken, een ziekenzaal en de privaten. Achterin, in het midden, is er een ruimte die werd gebruikt voor de opslag van munitie en kruit. Hier is ook een lift om de munitie van en naar de bovenliggende remise te transporteren. Het lunet was tot voor kort eigendom van Defensie, maar wordt nu gebruikt als evenementen locatie.

 Werk aan de Groeneweg is een stelling langs de Lek die onderdeel was van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is gebouwd tijdens de mobilisatie van de Eerste Wereldoorlog. De stelling moest een eventuele directe aanval uit het oosten weerstaan. De stelling bestond uit een aarden wal met loopgraven en grachten. Ook werden er schuilplaatsen gebouwd van gewapend beton. Een aantal schuilplaatsen werden omgebouwd tot een kazemat. Tijdens de mobilisatie van de Tweede Wereldoorlog de stelling uitgebreid met tankversperringen, mitrailleuropstellingen en nieuwe schuilplaatsen. De groepsschuilplaatsen, loopgraven en kazematten zijn nog in het landschap te zien.

Fort bij Vechten werd gebouwd (1867-1870) ten zuidwesten van Bunnik, op de plaats van het vroegere Romeinse Castellum Fectio. Het moest de ‘Houtense Vlakte’ afgrendelen en de spoorlijn Arnhem-Utrecht verdedigen. Het 17 hectare grote fort lijkt veel op Fort Rijnauwen met in de gracht gelegen bastions. In 1879-1881 werd het fort verbeterd met een grote bomvrije kazerne.

Op Fort Vechten is tegenwoordig het Waterliniemuseum gevestigd. Je kunt een virtuele parachutesprong over de Nieuwe Hollandse Waterlinie maken. Buiten ligt een 50 meter lange maquette van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Voor kinderen is het fort een speel-paradijs met spannende ontdekkingstochten. Verder is dit fort de ideale locatie voor feesten en bedrijfsbijeenkomsten. 

Bovenstaande teksten zijn geïnspireerd op de Wikipedia ®

Deze route is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid ontworpen met behulp van plan.tomtom.com. Met behulp van minikaart.nl en Google Map Streetview is gecontroleerd of de route geschikt is voor een stadsauto (L6(e)-klasse voertuig). Omdat de situatie op de weg kan veranderen kunnen we geen garantie geven dat de beschikbare routeinformatie onder alle omstandigheden volledig of juist is. Mocht je onderweg een wijziging of beperking in de route ontdekken, laat mij het weten op de pagina: Meedoen & Feedback. Zo kunnen we met elkaar de kwaliteit van de routes blijven garanderen. 

De gebruiker kan aan de routeinformatie op deze webstek geen rechten ontlenen. Blijf vooral zelf opletten en houd je aan de geldende verkeerregels en in voorkomende gevallen aan de aanwijzingen van verkeersregelaars.

De inhoud van deze webstek is uitsluitend bedoeld voor de gebruiker zelf. Het is niet toegestaan deze informatie over te dragen, te verveelvoudigen, te bewerken of te verspreiden, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de beheerder.