• We beginnen deze toertocht vanaf de Maaskade in de vestingstad Grave. Bij het Toeristisch Informatiepunt Grave (Hoofdwagt 2 te Grave) is alles te vinden over Grave en de Zuiderwaterlinie. Via hun website (Beleef Historisch Grave) kan je een stadswandeling met gids boeken, maar je kunt natuurlijk ook op eigen gelegenheid het stadje ontdekken. Ben je een beetje moe geworden van alle verdedigingserfgoed en historie? Grave is ook een heel gezellig winkelstadje met naast kleding en hebbedingetjes ook antiek, kunst en curiosa of geniet op een van de vele terrasjes van de Brabantse gastvrijheid.

• We zetten onze kilometerteller op nul en verlaten met goede zin de vesting Grave op weg naar onze eerste stop de vestingstad Ravenstein. We rijden over de Maasdijk langs de restanten van de Oude Maas richting het stadje en parkeren op de Bleek (onze kilometerteller staat dan op 11 kilometer). We verkennen Ravenstein met de benenwagen. Net als in Grave kun je op de website van Toeristisch Informatiecentrum Ravenstein (TIR) meer informatie vinden  over de geschiedenis van dit plaatsje.

• Nadat Ravenstein geen geheimen meer voor ons heeft, zetten we koers over de, door het landschap slingerende, Maasdijk naar het mooie vestingstadje Megen. We parkeren ons voertuig op het parkeerplein aan de Maasdijk 40 (de kilometerteller staat nu op 20 kilometer). Op het midden van dit plein staat een informatiebord over wat Megen allemaal te bieden heeft. Ook hier verkennen we het stadje te voet. Megen heeft een beschermd stadsgezicht met meer dan 50 monumenten, dus valt er veel te ontdekken. Op de website van het Megen kun je onder andere een beschrijving (PDF) voor een rondwandeling van een uur door het mooie plaatsje vinden.

• De volgende stop op onze toertocht is de vestingstad ’s Hertogenbosch.  We parkeren in de ondergrondse parkeergarage St.Jan (onze kilometerteller staat nu op 46 kilometer). Als we de parkeergarage verlaten lopen we zo langs de stadsmuur de stad in. Op het Internet (website Zuiderwaterlinie of die van de ANWB) kan je diverse wandelroutes vinden. Het is hier goed toeven want de stad biedt naast het vele verdedigingserfgoed en monumentale gebouwen ook veel gezellige winkeltjes, terrasjes en eetgelegenheden.

• We verlaten de stad over de Zuidwal (stadsmuur) en rijden langs de Dommel richting fort Isabella alwaar we ons voertuig opnieuw parkeren om het voormalige fort, waar de oude legeringsgebouwen zijn omgebouwd tot luxe appartementen, al wandelend te ontdekken (de teller staat nu op 50 kilometer). Er zijn verschillende horecagelegenheden op het fort, waar het oude poortgebouw, de Puist, nog in volle glorie aanwezig is.

• Nadat fort Isabella geen geheimen meer voor ons heeft en we van een eventuele verfrissing of versnapering hebben genoten duiken we het mooie Brabantse land in, waar landerijen en kleine plaatsjes elkaar afwisselen. We rijden richting Hedikhuizen alwaar we langs het fort met dezelfde naam rijden. Het fort is helaas niet publiek toegankelijk.

• We vervolgen onze weg naar de vestingstad Heusden en stallen ons voertuig op de parkeerplaats: Tramhaven (onze kilometerteller staat nu op 69 kilometer). Ook nu is de benenwagen weer het vervoer van onze keuze om de vesting te ontdekken. Ook nu vind je op het Internet verschillende aanbieders van (gratis) stadswandelingen. Bij het toeristisch informatiepunt (TIP) Heusden hebben ze (voor een klein prijsje) zelfs een boekje met 2 wandelingen door de vesting. Kies zelf wat het beste bij je past en geniet vooral van wat de vesting te bieden heeft.

• Nadat we al het moois dat Heusden ons te bieden heeft tot ons hebben genomen, zetten we koers naar fort Lunet dat onder de rook van de vesting Geertruidenberg aan de andere kant van de Donge ligt (de kilometerteller staat nu op 95,5 kilometer). Dit fort is tegenwoordig een restaurant met buitenterrein waar je een heerlijk kopje koffie kunt doen of een late lunch kunt gebruiken.

• Met een volle maag en goede zin steken we de Donge over naar de vesting Geertruidenberg. We parkeren hier op Haven (onze teller staat nu op 97 kilometer) en verkennen te voet de restanten van het verdedigingserfgoed binnen de vesting. Op het Internet en op de websites www.forten.nl en www.zuiderwaterlinie.nl vindt je kortere en langere stadswandelingen door deze vesting.

• We duiken opnieuw het Brabantse land in en rijden dwars door het  centrum van Oosterhout op weg naar de Schans bij het Pannenhuis. Van de schans zelf is niet veel meer te vinden, maar het is een schitterend wandelgebied. Parkeren doe je aan de rechterkant aan het einde van de Pannenhuisstraat bij het “Houtse Meer” (onze tellerstand geeft nu 108 kilometer aan).

• Na een verfrissende wandeling (en een kopje koffie?) gaan we op weg naar de Spinola schans aan de Hartelweg. Vlak naast de Nieuwe Bredaase Baan (N285), ligt er aan de rechterkant voor de bocht een klein parkeerterrein (tellerstand 115 kilometer). Van hieruit loopt u via een geitenpaadje aan de achterzijde van het parkeerterrein naar de ingang van de schans.

-o-0-o-

Je kunt de toertocht hier onderbreken voor een bezoek aan de vestingstad Breda. Van de oude vestingstad is niet zo 

heel veel meer te vinden, maar Defensie is nog steeds aanwezig in de stad met de Koninklijke Militaire Academie (KMA) 

en het hoofdkwartier van de Koninklijke Luchtmacht. Verder is Breda een leuke stad waar je heerlijk kunt winkelen en 

van een terrasje kan genieten. Let er wel op dat bij het verlaten van de stad de Nieuwe Bredaase Baan (N285) 

deels een C9-weg is. 

 -o-0-o-

• We vervolgen onze weg over de Hartelweg, passeren het Markkanaal en rijden naar de Kleine - of Marktschans in Terheijde. Vlak voor de Schans bevindt zich aan de rechterkant van de weg (Markstraat) een klein parkeerterrein met daarop het beeld ”de twee dames”. Hier parkeer je jouw voertuig om de schans te voet te verkennen (onze kilometerteller staat nu op 119 kilometer).  

• Na de verkenning van deze schans (hét evenemententerrein van Terheijde) zetten we koers richting de vestingstad Klundert. We parkeren hier op de stadhuisring (onze teller geeft nu 140 kilometer aan). Ook deze stad herbergt veel verdedigingserfgoed. Via de website van Forten Nederland (https://forten.nl) kun je informatie over Klundert en de wandelmogelijkheden aldaar vinden. Zij linken je door naar de juiste informatie. Als we in Klundert zijn uitgekeken rijden we naar de volgende vestingstad, maar onderweg stoppen we even bij fort Bovensluis (de tellerstand is nu 145 kilometer). Dit fort is nu een camping en niet vrij toegankelijk. Je kunt delen van het fort vanaf de weg zien.

• We vervolgen onze weg naar de vesting Willemstad. We parkeren ons voertuig op parkeerplaats de Haven aan de rand van de vesting (onze kilometerteller geeft nu 149 kilometer aan). Op de website van VisitBrabant (Zuiderwaterlinie routes in Noord-Brabant | VisitBrabant) kun je een stadswandeling door de vesting downloaden. Als Willemstad geen geheimen meer voor ons heeft  laten we de vesting achter ons en duiken de polder in op weg naar het Volkerak. Maar voor we daar aan gaan komen stoppen we even bij fort de Hel (onze tellerstand geeft nu 154,5 kilometer aan). Dit fort bestaat uit een vierkante Franse militaire toren, een van de drie overgebleven exemplaren in Nederland. Rond het fort worden commerciële recreatieactiviteiten en diverse culturele activiteiten georganiseerd zoals theatervoorstellingen. Het fort is een prima plek om even een bakkie te doen.

• We vervolgen onze weg naar de waterkant om ons voertuig te parkeren op het parkeerterrein bij fort Sabina (onze kilometerteller geeft nu 155 kilometer aan). Dit fort ligt erbij alsof het morgen weer dienst kan doen. Het wordt 'Het groene fort' genoemd en is publiek toegankelijk. Je wandelt vanaf de parkeerplaats over de inundatiesluis naar het fort waar culturele evenementen worden georganiseerd, natuurwandelingen mogelijk zijn en waar theatervoorstellingen worden gegeven. Er is een horecagelegenheid gecreëerd in de grote kazerne waar op de menukaart de gerechten vernoemd zijn naar het dagelijkse leven op een fort.

• Na de verkenning van fort Sabina rijden we verder (met een gevulde maag?) in zuidelijke richting naar de vestingstad Steenbergen. We parkeren aan de Westhavendijk (onze kilometerteller geeft nu 170 kilometer aan). Van deze vesting zijn alleen nog een aantal vestinggrachten aanwezig en links en rechts van de Kaaistraat is het patroon van de vroegere straten en steegjes nog herkenbaar. Een ander restant is de haven, van oorsprong stammend uit de late middeleeuwen.

• We verlaten Steenbergen en zetten koers naar fort Henricus (onze kilometerteller staat nu op 173 kilometer). Van dit fort was de laatste honderdvijftig jaar in het boerenland niets zichtbaar, maar rond 2008 is men begonnen om het fort weer zichtbaar te maken. Nu bestaat dit fort uit een stervormige aardenwal met een betonnen uitkijktoren en informatiebord waarop de geschiedenis van dit fort uit de doeken wordt gedaan.

• We vervolgen onze weg naar het sluizencomplex Beneden Sas. We parkeren op de parkeerplaats aan de rand van het natuurgebied De Heen (onze kilometerteller geeft nu 178 kilometer aan). Hier is het mooi wandelen en de Schotse hooglanders lopen hier vrij rond. Oppassen dus voor die grote grazers! Direct naast de eerste sluis bevind zich een Duitse bunker die onderdeel heeft uitgemaakt van de Atlantikwall. Men heeft naderhand een houten trap gebouwd die balanceert op de bunker en van waaruit je de omgeving kunt zien. Op het eilandje tussen de sluizen bevindt zich het oude veerhuis dat fungeert als huiskamerrestaurant. Met een beetje mazzel is het open.

• We duiken de polder in en nemen de eerste de beste afslag naar het eiland Tholen. We steken het Schelde-Rijnkanaal over en slingeren ons door het vlakke polderlandschap richting de gelijknamige vestingstad. We rijden de vestingstad Tholen binnen vanuit het noorden en steken door naar de oude haven. Hier parkeren we ons voertuig (onze kilometerteller staat nu op 195 kilometer).  We verkennen de vesting te voet. Ook Tholen is een bijzondere plaats waar je goed kunt vertoeven. Het heeft een historische stadskern die is aangemerkt als beschermd stadsgezicht.

• We steken opnieuw het Schelde-Rijnkanaal over en duiken opnieuw het Brabantse land in. We parkeren op het parkeerterrein van het vrij toegankelijke fort de Roovere (onze kilometerteller geeft nu 206 kilometer aan). Men heeft dit fort opnieuw tot leven gewekt door de aarden wallen te herstellen en op het terrein een uitkijktoren  te plaatsen. Bovenin de toren heeft men op de randpanelen aangegeven wat er in de omgeving te zien is/was. In de gracht heeft men brug aangebracht in de vorm van een betonnen loopgraaf zodat je het water op borsthoogte kunt oversteken zonder nat te worden. De brug wordt de Mozesbrug genoemd.

• Zonder dat we natte voeten hebben gekregen vervolgen we onze tocht richting de vestingstad Bergen op Zoom en parkeren bij het Ravelijn op den Zoom. Op het internet kun je vinden op welke dagen hier rondleidingen gegeven worden. Wel zo leuk. Voor het Ravelijn kun je aan beide zijden van de weg parkeren (de teller geeft nu 210,5 kilometer aan). We rijden een stukje door naar de parkeerplaats op het pastoor Joostenplein (tellerstand 211 kilometer). Hier kun je parkeren om  de gezellige binnenstad te ontdekken met onder andere de Grote Markt (terrasjes in de zon), de Gevangenpoort en het Markiezenhof. Ook is het hier gezellig winkelen.

• Na een uitputtende shopervaring stappen we weer in en rijden naar de laatste stop op onze  toertocht het fort Waterschans (de laatste tellerstand is 215 kilometer). Het wordt nu zeker tijd om een rustig plekje te zoeken waar we alle opgedane ervaringen met het militair verdedigingserfgoed op ons eigen tempo kunnen verwerken.

Deze route is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid ontworpen met behulp van plan.tomtom.com. Met behulp van minikaart.nl en Google Map Streetview is gecontroleerd of de route geschikt is voor een stadsauto (L6(e)-klasse voertuig). Omdat de situatie op de weg kan veranderen kunnen we geen garantie geven dat de beschikbare routeinformatie onder alle omstandigheden volledig of juist is. Mocht je onderweg een wijziging of beperking in de route ontdekken, laat mij het weten op de pagina: Meedoen & Feedback. Zo kunnen we met elkaar de kwaliteit van de routes blijven garanderen. 

De gebruiker kan aan de routeinformatie op deze webstek geen rechten ontlenen. Blijf vooral zelf opletten en houd je aan de geldende verkeerregels en in voorkomende gevallen aan de aanwijzingen van verkeersregelaars.

De inhoud van deze webstek is uitsluitend bedoeld voor de gebruiker zelf. Het is niet toegestaan deze informatie over te dragen, te verveelvoudigen, te bewerken of te verspreiden, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de beheerder.